سالنامهء روس را ديدم . جمعيت إيران را نه كرور نوشته بود . از لفظ فرانسه وانگليس كرارا ومرارا شنيدم كه دولت إيران ضعيف شده است وبايد در تدارك چاره باشد . فكر سامان براي خود بكند . مىبينيد كه مدار خلوت پادشاه وحوزهء سلطنت بر آراى چند نفر أطفال نابالغ غير مراهق منوط است . همه جوانان نازپرور ومتنعّم از همه جا بىخبر از همه جا بىاطلاع . مجالس ملوك بايد آراسته باشد به علما وحكما ومردمان مجرّب كارديده وجنگ‌آزموده متتبع باخبر ، از همه جا آگاه وبه هر لطيفه از دانش وخبر مترسّل . جناب ختمى مآب كه عقل كل بود وشخص أول آفرينش صلّى اللّه عليه وآله وسلم ، چون عالم العالم أسباب بود ، بيشتر معاشرت خويش را مردم جهانديده وپيرمردان ژوليده داشت وخانواده‌ها را عزيز ومحترم مىداشت . ومردم عاقل ودانا وبا اطلاع وبا حزم وعزم را اختيار مىفرمود كه مىدانست از اين مردم كار ساخته مىشود . به شمشير وتدبير اين مردم را بزرگ مىنمود والّا در عرب جوانهاى آراسته ولطيف وظريف بودند ، متواضع ومتعارف وچست وچابك . چرا بايد همهء عمر با مردم فظ غليظ بدلباس پينگى زن نشست وگذاشت . جناب ولايت مآب با آن همه شرافت وسماحت ، چرا همهء عمر لباس خشن مىپوشيدند ونان جو مىخوردند وبا چنين مردم محشور ومأنوس بودند . واگر كسى در سيره واخبار نظر كند ، مىبيند كه پادشاهان بزرگ به مجالست ومعاشرت چه نوع مردم به مقامات عاليهء سلطنتى رسيده‌اند وحايز ذكر جميل شده‌اند . وجود مقدس شخص اعلاى سلطنت مىبايد به دلالت خير ووساطت أسباب ومحاورت ومجاورت مردم عاقل كارديده ، مهذّب ومهبط به فيوضات عاليه وإرادات متعاليه باشد وپيوسته در تدبير كارهاى بزرگ ومهمّات جليل ، كه روز تا روز أسباب شكوه وترقّى دولت در تزايد باشد ، از چهار نفر جوان ناآزموده براي دولت قديم ومملكتي بزرگ چه فايده مىتوان حاصل كرد ؟ ! نازپرورد تنعم نبرد راه به دوست * عاشقى شيوهء رندان بلاكش باشد